Η φωτογραφία ως συνειδητή διαστροφή

Από τον Φοίβο Βιλανάκη

Σε κάθε μου προσπάθεια να καταλάβω όσους ασχολούνται με κάποια μορφή τέχνης, καταλήγω πως πρόκειται για την συνειδητή καλλιέργεια μιας διαστροφής.

Καλλιεργούμε μια διαστροφή των αισθήσεων – στην φωτογραφία εν προκειμένω, μια διαστροφή της όρασης – ώστε το μάτι να βλέπει ως “ωραία” κάποια επιλεγμένα θραύσματα εαυτού που προβάλει το μυαλό μας στον εξωτερικό κόσμο. Όσο παίρνουμε ικανοποίηση από αυτό, τόσο εθιζόμαστε, μπαίνουμε σε ένα φαύλο κύκλο που το μυαλό αυτο-εκπαιδεύεται, ανατροφοδοτείται και διαστρέφει όλο και περισσότερο την πραγματικότητα, βλέποντας την “ομορφιά” σε παράξενα, τρελά πράγματα εκεί που κάποιος άλλος βλέπει άξια να φωτογραφηθούν μόνο τα προφανή: ηλιοβασιλέματα, γατάκια και αναμνηστικές καρτ-ποστάλ.

Δεν ξέρω γιατί το κάνουμε αυτό. Μπορώ να υποθέσω διάφορα αλλά για τίποτα δεν είμαι σίγουρος.
Ίσως έχουμε ανάγκη να καλλιεργήσουμε μια ψευδαίσθηση μοναδικότητας του εαυτού: Μια εξελιγμένη διαστροφή φαντάζει σίγουρα πιο μοναδική από αυτό που βαφτίζουμε “νορμάλ”.
Μπορεί το κίνητρο για κάποιους να είναι απλώς το χρήμα, κάποιοι άλλοι να θέλουν να ξορκίσουν τον θάνατο κι ίσως μερικοί ικανοί, ταλαντούχοι, εργατικοί ή απλά τυχεροί καλλιτέχνες τελικά να τα καταφέρνουν.

Θα μπορούσε πάλι η εξήγηση να είναι στη βάση της πολύ πιο απλή. Είμαστε θνητά ζώα γεμάτα ψυχολογικές αντιθέσεις και κανένας δεν μας σχεδίασε, δεν μας προετοίμασε, δεν μας έδωσε τις απαραίτητες εγκεφαλικές λειτουργίες να αντιμετωπίσουμε τις αντιθέσεις που προέκυψαν από την πρόσφατη εξέλιξη της νοημοσύνης μας τις τελευταίες 10άδες χιλιάδες χρόνια.
Ενδίδουμε λοιπόν σε μια συνειδητή, ελεγχόμενη τρέλα, μήπως καταλάβουμε λίγο τον εαυτό μας, μπας και εκτονωθούμε μέσα από μια βαλβίδα διαφυγής, έχοντας την ελπίδα πως αυτές οι μικρές δόσεις διαστροφής θα μείνουν φυλακισμένες μέσα στις τέσσερις γωνιές ενός φωτογραφικού κάδρου (ή σε ένα ζωγραφικό πίνακα, μια μουσική σύνθεση, ένα ποίημα) αποφεύγοντας έτσι την συνολική, ανεξέλεγκτη τρέλα. [*1]

Το αστείο είναι πως ενώ πασχίζουμε να ορίσουμε και να γίνουμε όλο και καλύτεροι παραγωγοί της δικής μας ιδιωτικής διαστροφής – μπας και πιστέψουμε στην μοναδικότητά μας – ταυτόχρονα έχουμε μια τεράστια ανάγκη επικοινωνίας και αναγνώρισης που μας κάνει να απολαμβάνουμε τα μέγιστα την αποδοχή του διαστροφικού μας έργου από τους άλλους.
(Τι μεγαλύτερη απόδειξη πως είμαστε ένα τσουβάλι γεμάτο αντιθέσεις;
Αν ήμασταν πραγματικά αφιερωμένοι σε μια ιδανική καλλιτεχνική διαστροφή, δεν θά ‘πρεπε να ποθούμε να ανέλθουμε στο επίπεδο του να μη μας καταλαβαίνει κανείς;)
Ακόμη χειρότερα, δεν αποζητούμε την αποδοχή του οποιουδήποτε αλλά – κυρίως – την αποδοχή των άλλων φωτογράφων, παρ’ όλο που ξέρουμε πως καθένας μας καλλιεργεί με επιμέλεια την μοναδικότητα της δικής του διαστροφής.

Είμαστε – εδώ στο Photomind, όπως σε κάθε καλλιτεχνική παρέα – σαν τους τρελούς σε ένα άσυλο. Βαδίζουμε στους διαδρόμους παραμιλώντας, κι όταν καμιά φορά συναντηθούμε τυχαία, βαφτίζουμε το παραμιλητό μας επικοινωνία.
Το μόνο μας πλεονέκτημα είναι ότι – όπως κι οι διαγνωσμένοι τρόφιμοι των επίσημων ψυχιατρείων – συνήθως ξέρουμε να αναγνωρίζουμε την αρρώστια στα πρόσωπα των άλλων καλύτερα απ’ τους γιατρούς [*2].
Αναζητούμε λοιπόν την αρρώστια στις φωτογραφίες των συντρόφων μας κι αντίστοιχα απολαμβάνουμε το να την βλέπουν οι άλλοι πάνω μας!

…κι όταν κάποιος νεοφερμένος στο ίδρυμα, αποζητάει μάταια τη συμβουλή μας στις αναζητήσεις του περί τέχνης, εμείς κοιτάζοντας μακριά – σαν να βλέπουμε από μέσα του – το μόνο που είμαστε ικανοί να ψελλίσουμε είναι:

“Δεν δείχνεις ακόμη αρκετά άρρωστος. Πρέπει να διαλέξεις, να καλλιεργήσεις με εμμονή, ένταση και πάθος την δική σου προσωπική διαστροφή”

– – – – – – – – – – – – – – – – – –

[*1] Απόσπασμα από το “Η τέχνη της γραφής” [Πατάκης, 2006] όπου ο Πιέρο Μπρουνέλο ανθολογεί επιστολές του Τσέχωφ σε νέους συγγραφείς
“Κι εμείς; Εμείς! Περιγράφουμε τη ζωή όπως είναι, αλλά, πέρα απ’ αυτό, τίποτε άλλο, τελεία και παύλα… Όσες βουρδουλιές κι αν πέσουν στις πλάτες μας. Εμείς δεν έχουμε ούτε κοντινούς ούτε απώτερους σκοπούς, η ψυχή μας είναι άδεια. Η πολιτική δεν υπάρχει για μας, στην επανάσταση δεν πιστεύουμε, Θεό δεν έχουμε, τα φαντάσματα δεν τα φοβόμαστε, κι εγώ προσωπικά ακόμη και τον θάνατο και την τύφλωση δεν τα φοβάμαι. Αυτός που δε θέλει τίποτα, που δεν ελπίζει σε τίποτε και δεν φοβάται τίποτε δεν μπορεί να είναι καλλιτέχνης. Είναι αυτό αρρώστια ή όχι;
(…)
Γράφουμε μηχανικά, σύμφωνα με το οποίο άλλοι υπηρετούν στο Δημόσιο, άλλοι είναι έμποροι, και άλλοι γράφουν…”

– – – – – – – – – – – – – – – – – –

[*2]: Στο περίφημο Rosenhan experiment [1973] (https://en.wikipedia.org/wiki/Rosenhan_experiment) κάποιοι ψυχίατροι παρουσιάστηκαν σαν ασθενείς σε μια σειρά ιδρυμάτων για να δείξουν πόσο εύκολα μια λάθος διάγνωση οδηγούσε στην εισαγωγή και τη χορήγηση αντίστοιχης ψυχιατρικής αγωγής. Οι ασθενείς αποδείχτηκαν πολύ πιο ικανοί από το προσωπικό του νοσοκομείου στην αναγνώριση των ψευτο-ασθενών.

“Despite constantly and openly taking extensive notes on the behavior of the staff and other patients, none of the pseudopatients were identified as impostors by the hospital staff, although many of the other psychiatric patients seemed to be able to correctly identify them as impostors. In the first three hospitalizations, 35 of the total of 118 patients expressed a suspicion that the pseudopatients were sane, with some suggesting that the patients were researchers or journalists investigating the hospital.”



'Η φωτογραφία ως συνειδητή διαστροφή' has no comments

Be the first to comment this post!

Would you like to share your thoughts?

By continuing to use the site (continuing navigation, scrolling), you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close